Παρουσίαση/Προβολή

Περιεχόμενο μαθήματος

Στο πλαίσιο του μαθήματος θα μελετηθούν αρχεία και μουσεία στα σύγχρονα ψηφιακά συμφραζόμενα. Η ψηφιακή στροφή στα αρχεία και στα μουσεία την εποχή του Web 2.0 αποτελεί ταυτόχρονα τεχνολογική και πολιτισμική μετάβαση σε μεθόδους και πρακτικές εξοικείωσης με το παρελθόν και τον πολιτισμό οι οποίες χαρακτηρίζονται από την ενεργητική συμμετοχή του σύγχρονου υποκειμένου στην παραγωγή και επικοινωνία ιστορικής και πολιτισμικής πληροφορίας και περιεχομένου. Θα διερευνηθούν οι τρόποι με τους οποίους η ψηφιακή τεχνολογία (ενδεικτικά: υπολογιστικές υποδομές, βάσεις δεδομένων, διαδίκτυο) αφενός επιδρά και αλλάζει την έννοια και τη λειτουργία του αρχείου, αφετέρου μετασχηματίζει το σύγχρονο μουσείο τόσο σε επίπεδο μουσειολογικού σχεδιασμού και οργάνωσης, όσο και σε επίπεδο διαχείρισης και διάχυσης μουσειακών πολιτιστικών εγχειρημάτων στο ευρύ κοινό. Θα μελετηθούν ζητήματα όπως η ιστορία και ο πολιτισμός ως βιωμένη εμπειρία, ο ψηφιακός πολιτισμός και η παραγωγή ψηφιακών προϊόντων με ιστορικό και πολιτισμικό περιεχόμενο, η δημόσια ιστορία και σύγχρονες πρακτικές, όπως ο πληθοπορισμός, που σηματοδοτούν μια τομή μεταξύ θεωρίας και πρακτικής ενώ ταυτόχρονα αναδεικνύουν μια νέα στροφή προς τη συμμετοχικότητα στην παραγωγή και διάχυση της γνώσης. Θα δοθεί έμφαση, μεταξύ άλλων, στους εξής άξονες: παρουσίαση εξελικτικών φάσεων-περιόδων της ψηφιακής ιστορίας, βασικές έννοιες της ιστορικής επιστήμης στην ψηφιακή εποχή, αρχειακή επιστήμη και ψηφιακότητα, ψηφιακά εκθέματα, ζητήματα ψηφιακού μουσειολογικού σχεδιασμού, ψηφιακές αφηγήσεις ιστορικού και πολιτισμικού περιεχομένου, δημόσια ιστορία κ.ά.

Μαθησιακοί στόχοι

Στόχοι μαθήματος: α/ να εισαγάγει τους φοιτητές στην ψηφιακή στροφή στις ιστορικές, αρχειονομικές και μουσειολογικές σπουδές, β/ να εξοικειώσει τους φοιτητές με τη βασική βιβλιογραφία, γ/ να εμβαθύνει στα υπό εξέταση θέματα μέσα από την παρουσίαση και ανάλυση παραδειγματικών ψηφιακών αρχείων και μουσειακών εκθέσεων/συλλογών στο διαδίκτυο.

Βιβλιογραφία

Ενδεικτική βιβλιογραφία:

Cauvin, Thomas, Public History, New York: Routledge, 2016.

Cohen, Daniel J., & Roy Rosenzweig. Digital History: A Guide to Gathering, Preserving and Presenting the Past on the Web. Philadelphia, Pennsylvania: University of Pennsylvania Press, 2005.

Gold, Matthew K., (Ed.), Debates in the Digital Humanities, Minneapolis: University of Minnesota Press, 2012.

Gold, Matthew K. και Lauren F. Klein (Eds.), Debates in the Digital Humanities, Minneapolis: University of Minnesota Press, 2016.

Parry, Ross (Ed.), Museums in a Digital Age, New York: Routledge, 2010.

Rosenzweig, Roy & DavidThelen, The Presence of the Past. Popular Uses of History in American Life, New York: Columbia University Press, 1998.

Samuel, Raphael, Theatres of Memory: Past and Present in Contemporary Culture, London: Verso, 2012.

Sayer, Faye, Public History (A Practical Guide), London: Bloomsbury, 2015.

Simon, Nina, The Participatory Museum, Santa Cruz, California: MUSEUM 2.0, 2010.

Weller, Toni (Ed.), History in the Digital Age, Oxford: Routledge, 2013.

Μπιλάλης, Μήτσος, Το παρελθόν στο δίκτυο. Εικόνα, τεχνολογία και ιστορική κουλτούρα στη σύγχρονη Ελλάδα (1994-2005), Αθήνα: Historein, ΕΚΤ/ΕΙΕ, 2015.

Μπούνια, Αλεξάνδρα, Ν. Νικονάνου, Μ. Οικονόμου, Η τεχνολογία στην υπηρεσία της πολιτισμικής κληρονομιάς, Αθήνα: ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ Κ. ΑΠΟΣΤΟΛΑΚΗ & ΣΙΑ ΟΕ, 2008.

MacDonald, Sharon (επίμ.), Μουσείο και Μουσειακές Σπουδές. Ένας πλήρης οδηγός, Αθήνα: ΠΙΟΠ, 2012.

Παπατσικουράκης, Χρήστος και Ανέστης Σίτας, Από τη βιβλιοθηκονομία στην επιστήμη της πληροφόρησης, Αθήνα: Γ. ΔΑΡΔΑΝΟΣ - Κ. ΔΑΡΔΑΝΟΣ Ο.Ε., 2005.

Μέθοδοι διδασκαλίας

- Διάλεξη: με χρήση υλικού αναρτημένου στο eclass (επιστημονικά κείμενα κ.ά.), παρουσιάσεις powerpoint, χρήση προβολέα για προβολή βίντεο ή/και οπτικοακουστικών αρχείων, παρουσίαση και ανάλυση παραδειγμάτων DH projects, κ.ά.

- Ασκήσεις κατανόησης: ανάλυση επιστημονικών κειμένων και της σχετικής βιβλιογραφίας (στην ελληνική και αγγλική γλώσσα). Ζητείται από τις φοιτήτριες και τους φοιτητές να παρουσιάσουν προφορικά στην τάξη ένα από τα υπό μελέτη κείμενα ή DH projects.

- Επισκέψεις: προβλέπεται η διοργάνωση 2 έως 4 επισκέψεων σε αρχεία και μουσειακές εκθέσεις που θα αποτελέσουν κατάλληλα παραδείγματα για την ενίσχυση και εμπέδωση των θεμάτων υπό εξέταση.

- Συγγραφή εργασίας: ανάθεση θέματος, οδηγίες, βιβλιογραφία, παρακολούθηση.

Μέθοδοι αξιολόγησης

α/ Υποχρεωτική παρακολούθηση και συμμετοχή στο σεμινάριο,

β/ προφορική παρουσίαση εργασίας στην τάξη,

γ/ τελική γραπτή εργασία (περίπου 4.000 λέξεις συμπεριλαμβανομένων βιβλιογραφίας και υποσημειώσεων).

Προαπαιτούμενα

Γνώση της αγγλικής γλώσσας

Διδάσκοντες

Δέσποινα Βαλατσού, Δρ. Ιστορίας ΕΚΠΑ, Πανεπιστημιακή Υπότροφος ΑΣΚΤ ακάδ.έτη 2018-2019, 2019-2020, 2020-2021, 2021-2022, 2022-2023

Προτεινόμενα συγγράμματα

Χουρμουζιάδη Αναστασία, 1+5 μουσειακές εικόνες και εικονικότητες, Αθήνα: University Studio Press Α.Ε, 2017. Κωδικός Βιβλίου στον Εύδοξο: 68372900

Κολυβά Μαριάννα, Εγχειρίδιο αρχειονομίας, Αθήνα: ΠΑΤΑΚΗΣ, 2011. Κωδικός Βιβλίου στον Εύδοξο: 12608770.

Τελικές Γραπτές Εργασίες

Τελικές Γραπτές Εργασίες

Οι τελικές γραπτές εργασίες θα περιλαμβάνουν την κριτική παρουσίαση ενός DH project (ψηφιακό αρχείο, ψηφιακό μουσείο, ψηφιακό έκθεμα, κ.ά.). Οι φοιτήτριες/τές, σε συνεννόηση με τη διδάσκουσα, θα επιλέξουν ένα DH project από την προτεινόμενη λίστα που ακολουθεί παρακάτω.

Στις τελευταίες ενότητες του μαθήματος, οι φοιτήτριες/τές θα παρουσιάσουν προφορικά στην τάξη τις εργασίες τους, τις οποίες θα πρέπει να καταθέσουν στη γραπτή μορφή τους στη διδάσκουσα μέχρι το τέλος της εξεταστικής περιόδου του χειμερινού εξαμήνου.

Θεματικά οι εργασίες κινούνται στους εξής θεωρητικούς άξονες:

1. Δημόσια ιστορία, ψηφιακή ιστορία και πληθοπορισμός
2. Οπτικοποίηση ιστορικής και πολιτιστικής πληροφορίας
3. Από το φυσικό αρχείο στο ψηφιακό.
4. Από το φυσικό μουσείο στο ψηφιακό

Τα βασικά ερωτήματα που θα πρέπει να διερευνηθούν στις τελικές γραπτές εργασίες είναι τα εξής:

1. Ποιος είναι ο στόχος (ή οι στόχοι) του project;
2. Πως δημιουργήθηκε το project, ποια είναι η βασική ιδέα και ποιοι συμμετέχουν;
3. Με ποια μέθοδο και ποια εργαλεία επιτυγχάνεται ο σκοπός του project;
4. Ποια είναι τα πλεονεκτήματα και ποια τα μειονεκτήματα του project; Με άλλα λόγια, τι κάνει καλά και τι όχι; Σε τι πετυχαίνει και σε τι αποτυγχάνει;
5. Ποια θεωρητικά ζητήματα σχετικά με την ψηφιακή στροφή στα αρχεία και στα μουσεία αναδεικνύονται από την παρουσίαση του project;

Η εργασία θα πρέπει να διαρθρώνεται στις εξής ενότητες:

• Εισαγωγή
• Περιγραφή του DH Project
• Θεωρητικά Ζητήματα
• Επίλογος
• Βιβλιογραφία

Λίστα προτεινόμενων DH projects

1) The Walt Whitman Archive

Ψηφιακό αρχείο – έκδοση

http://www.whitmanarchive.org/

2) The William Blake Archive

Ψηφιακό αρχείο - συλλογή

http://www.blakearchive.org/

3) The Rossetti Archive

Ψηφιακό αρχείο - συλλογή

http://www.rossettiarchive.org/

4) The Valley of the Shadow

Ψηφιακό αρχείο - συλλογή

http://valley.lib.virginia.edu/

5) The French Revolution Digital Archive

Ψηφιακό αρχείο - συλλογή

https://frda.stanford.edu/

6) «Ψηφιακό Αρχείο Καποδίστρια»

Ψηφιακό αρχείο – συλλογή

http://kapodistrias.digitalarchive.gr/

7) The September 11 Digital Archive

Ψηφιακό Αρχείο (πληθοπορισμός)

http://911digitalarchive.org/

8) Historypin

Ψηφιακό Αρχείο-Πλατφόρμα (πληθοπορισμός)

https://www.historypin.org/el/

9) Transcribe Bentham

Πρόγραμμα Μεταγραφών (πληθοπορισμός)

http://blogs.ucl.ac.uk/transcribe-bentham/

και

http://www.transcribe-bentham.da.ulcc.ac.uk/td/Transcribe_Bentham

10) DIY History

Πρόγραμμα Μεταγραφών (πληθοπορισμός)

https://diyhistory.lib.uiowa.edu/

11) Micropasts

Πληθοπορισμός

https://crowdsourced.micropasts.org/

12) «Μακρόνησος, Ψηφιακό Μουσείο»

http://www.makronissos.org

13) Jheronimus Bosch, the Garden of Earthly Delights

Ψηφιακός πίνακας

https://tuinderlusten-jheronimusbosch.ntr.nl/en#

14) Bruegel Unseen Masterpieces

Ψηφιακός πίνακας

https://www.google.com/culturalinstitute/bruegel/

15) Rethinking Guernica

Ψηφιακός πίνακας

https://guernica.museoreinasofia.es/en

16) On Τhe Origin of Species: The Preservation of Favoured Traces

Οπτικοποίηση

https://fathom.info/traces/

17) The History of Philosophy

Οπτικοποίηση

https://www.denizcemonduygu.com/philo/

18) Heroes on Loan

Ψηφιακό Έκθεμα

https://1821.digitalarchive.gr/exhibits/HeroesOnLoan

και

https://heroesonloan.tumblr.com/

19) Ο χάρτης της Ελλάδος του Άνθιμου Γαζή

Ψηφιακό Έκθεμα

https://1821.digitalarchive.gr/exhibits/GazisMap