Παρουσίαση/Προβολή

(TMB178) -  ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΚΑΛΦΑ

Περιγραφή Μαθήματος

Η τέχνη του 20ου αιώνα υπήρξε εκρηκτική, πληθωρική, συχνά αντιφατική, αυτοαναφορική, αλλά πρωτίστως πρωτοπόρα. Οι εικαστικές τέχνες έμοιαζαν πραγματικά να ηγούνται της γρήγορης ανατροπής των αντιλήψεων και της κατάρρευσης των παραδοσιακών συστημάτων αξιών σχεδόν σε όλους τους τομείς του δυτικού πολιτισμού, σε όλες τις επιστήμες, στην φιλοσοφία, στην πολιτική, την οικονομία, την κοινωνία. Αυτή η εκρηκτική δύναμη των καλλιτεχνικών πρωτοποριών είχε βέβαια ημερομηνία λήξης. Με τα λόγια του Αμερικανού κριτικού τέχνης Graig Owens: «οι ιστορικές πρωτοπορίες ήταν εκρηκτικές, επεκτατικές, ανατρεπτικές· κάθε όριο ήταν σύνορο που έπρεπε να γκρεμιστεί, φραγμός που έπρεπε να συντριβεί, απαγόρευση που έπρεπε να καταργηθεί. [...] Οι ιστορικές πρωτοπορίες ζητούσαν την κατάλυση της τέχνης ως θεσμού (ως ιδιαίτερης, αυτόνομης σφαίρας δραστηριότητας) [...]. Στα τέλη της δεκαετίας του 1960, ωστόσο είχε ήδη γίνει φανερό ότι στην καλύτερη περίπτωση, το αίτημα αυτό ήταν πρόωρο και, στη χειρότερη, οι πρωτοποριακές πρακτικές είχαν ενσωματωθεί στο σύστημα πολύ πιο εύκολα από ό, τι θα περίμενε κανείς». Όμως αυτή η τόσο βραχύβια ζωή άφησε πίσω της μια τρομερή παρακαταθήκη που βρίσκεται όχι μόνο στα μεγαλύτερα μουσεία του κόσμου και, ως αναφορά, στα σύγχρονα κινήματα της τέχνης, αλλά έχει επίσης αφήσει το ανεξίτηλο αποτύπωμα της στο κτισμένο περιβάλλον μέσα στο οποίο ζούμε και σήμερα.

Ίσως ακόμα πιο καθοριστικά από τους αυθεντικούς πίνακες και τα γλυπτικά έργα που επιβιώνουν ακόμα, οι ιστορικές πρωτοπορίες αλληλεπίδρασαν με την αρχιτεκτονική, ήδη από τις αρχές του 20ου αιώνα, αφήνοντας μας τα υλοποιημένα αρχιτεκτονήματα, στην κλίμακα του αντικειμένου καθημερινής χρήσης, της κατοικίας, του δημόσιου κτίσματος, της ίδιας της πόλης που απηχούν αυτές τις πρωτοποριακές διατυπώσεις στον χώρο της τέχνης. Πως φτάσαμε να έχουμε, πως μπορούμε καν να λέμε ότι έχουμε, εξπρεσιονιστική, κυβιστική ή πουριστική, φουτουριστική, σουρεαλιστική ή κονστρουκτιβιστική αρχιτεκτονική; Ποιοι δρόμοι έφεραν την τέχνη και την αρχιτεκτονική τόσο κοντά σε μια ζύμωση που ακόμα διενεργείται; Ποιοι ήταν οι πρωταγωνιστές αυτών των επαφών;

Το μάθημα εξετάζει κριτικά τα παραπάνω ερωτήματα. Φιλοδοξεί όχι μόνο να δει το πως οι ιστορικές πρωτοπορίες μπορεί να διείσδυσαν στην αρχιτεκτονική ως εγκατεστημένη πολιτισμική συνθήκη, αλλά και, αντίστροφα, να κατασκευάσει θεωρητικά και μεθοδολογικά εργαλεία με τα οποία θα μπορέσουμε να ξανά-σκεφτούμε τις ίδιες τις ιστορικές πρωτοπορίες. Θα προσπαθήσουμε να κλονίσουμε τις συχνά παραμορφωτικές και υπεραπλουστευτικές ετικέτες για τα καλλιτεχνικά «κινήματα» του 20ου αιώνα, να τα δούμε μέσα στην συνθετότητα τους, μέσα από τα πολλαπλά δίκτυα εννοιών, θεωριών, ιδεών, μέσων και προσώπων. Θα εμβαθύνουμε στο πειραματικό, καλλιτεχνικό έργο των αρχιτεκτόνων που είτε ως μέλη των διαφόρων κινημάτων είτε όχι, επέδρασαν καθοριστικά τόσο στην εξέλιξη της τέχνης όσο και της αρχιτεκτονικής σκέψης και πρακτικής. Θα εξετάσουμε επίσης τον τρόπο που οι επαφές τέχνης και αρχιτεκτονικής μπορεί να υπήρξαν εξαιρετικά καθοριστικές στη διαμόρφωση του νεωτερικού υποκειμένου, ένα υποκείμενο που παράγεται και καταναλώνεται εντός της σύγχρονης μητροπολιτικής συνθήκης. Τέλος θα εντοπίσουμε τους απόηχους και τις αντανακλάσεις των ιστορικών πρωτοποριών στη σύγχρονη αρχιτεκτονική, ως το κίνημα της αποδόμησης και τις εκφράσεις του 21ου αιώνα. 

Ημερομηνία δημιουργίας

Τρίτη 27 Νοεμβρίου 2018